چهارپایان اهلی و وحشی استان خوزستان
استان خوزستان به دلیل تنوع اقلیمی، از دشتهای وسیع و مناطق بیابانی گرفته تا کوهستانها، تالابها و حاشیه رودخانهها، زیستگاه گونههای متنوعی از چهارپایان اهلی و وحشی است. این تنوع محیطی باعث شده پستانداران مختلفی با شیوههای زیستی متفاوت در این استان حضور داشته باشند.
چهارپایان وحشی خوزستان شامل گونههایی مانند گرگ، روباه، شغال، کفتار، پلنگ، سیاهگوش، گراز، آهو و غزال هستند که بیشتر در مناطق کوهستانی، دشتهای باز، نیزارها و نواحی حفاظتشده زندگی میکنند و نقش مهمی در حفظ تعادل اکوسیستمهای طبیعی دارند.
در کنار حیاتوحش، چهارپایان اهلی نیز جایگاه ویژهای در زندگی مردم خوزستان دارند. دامهایی مانند گاو، گاومیش، گوسفند، بز، شتر، اسب و الاغ از دیرباز در روستاها، مراتع و مناطق عشایری استان پرورش یافتهاند و بخش مهمی از اقتصاد محلی، کشاورزی و دامداری منطقه را تشکیل میدهند.
شناخت چهارپایان اهلی و وحشی استان خوزستان، علاوه بر ارزش آموزشی و فرهنگی، به درک بهتر تنوع زیستی منطقه و اهمیت حفاظت از زیستگاههای طبیعی و منابع بومی کمک میکند.
🟦 گرگ
(گویش دزفولی: گُرگ)
گرگ پستانداری گوشتخوار و اجتماعی است که معمولاً به صورت گروهی زندگی میکند. این جانور در استان خوزستان بیشتر در مناطق کوهستانی، کوهپایهای و نواحی کمجمعیت شمال و شمالشرق استان زیست میکند.
🟦 روباه
(گویش دزفولی: رُوا Rooa)
روباه پستانداری سازگار و همهچیزخوار است. در استان خوزستان در دشتها، بیابانها و حاشیه زمینهای کشاورزی زندگی میکند.
🟦 سگ
(گویش دزفولی: سَگ)
سگ از قدیمیترین حیوانات اهلی انسان است و برای نگهبانی و همراهی استفاده میشود. این جانور در سراسر استان خوزستان پراکنش دارد.
🟦 توله سگ
(گویش دزفولی: سَگول Sagool)
توله سگ مرحله نوزادی سگ است و به مراقبت و تغذیه مناسب نیاز دارد. در محیطهای شهری و روستایی خوزستان در کنار انسان رشد میکند.
🟦 سگ تازی
(گویش دزفولی: تُوزی Tozi)
سگ تازی یکی از نژادهای اصیل ایران است که به سرعت بالا و توانایی شکار شناخته میشود. در خوزستان این سگ بیشتر در روستاها و میان عشایر نگهداری میشود.
🟦 شغال
(گویش دزفولی: تورَه Toorah)
شغال پستانداری شبفعال و همهچیزخوار است. در دشتها، حاشیه روستاها و مناطق کمجمعیت خوزستان دیده میشود.
🟦 کفتار
(گویش دزفولی: کَفتار قین خالَه Kaftaar-Ghin-Khaalah)
کفتار جانوری لاشهخوار است که نقش مهمی در تعادل زیستمحیطی دارد. زیستگاه آن در خوزستان شامل مناطق بیابانی و کوهپایهای است.
🟦 خرس
(گویش دزفولی: خِرس)
خرس پستانداری بزرگ و همهچیزخوار است. در خوزستان، گونه خرس قهوهای بهطور پراکنده در مناطق کوهستانی شمال استان دیده میشود.
🟦 شیر
(گویش دزفولی: شِیر Sheyr)
شیر آسیایی در گذشته در خوزستان زیست داشته اما امروزه در طبیعت این استان منقرض شده و تنها در منابع تاریخی از آن یاد میشود.
🟦 گربه
(گویش دزفولی: گُربَه Gorbah)
گربه حیوانی اهلی و سازگار است که در کنترل جوندگان نقش دارد. در شهرها و روستاهای خوزستان بهوفور دیده میشود.
🟦 بچه گربه
(گویش دزفولی: گُربولوزَه Gorboloozah)
بچه گربه در سنین اولیه نیازمند مراقبت است و معمولاً در کنار انسان در محیطهای شهری خوزستان رشد میکند.
🟦 سیاهگوش
(گویش دزفولی: گُربَه سَمَند Gorbah-Samand)
سیاهگوش از گربهسانان کمیاب ایران است. در استان خوزستان بهصورت محدود در مناطق کوهستانی و صخرهای زندگی میکند.
🟦 پلنگ
(گویش دزفولی: پَلَنگ)
پلنگ ایرانی یکی از گونههای ارزشمند حیاتوحش است. این جانور در مناطق کوهستانی و حفاظتشده استان خوزستان زیست میکند.
🟦 ببر
(گویش دزفولی: بَبر)
ببر در گذشته در ایران وجود داشته اما امروزه در استان خوزستان و سایر مناطق کشور منقرض شده است.
🟦 تَشی
(گویش دزفولی: سِیخ چولَه Seykh-Choolah)
تشی یا جوجهتیغی جانوری شبفعال و حشرهخوار است. در باغها و زمینهای کشاورزی خوزستان زندگی میکند.
🟦 خَدَنگ
(گویش دزفولی: موشخُرما)
موشخرما پستانداری چابک و شبزی است که بیشتر در نخلستانها و مناطق گرمسیری خوزستان دیده میشود.
🟦 موش
(گویش دزفولی: مُشک Moshk)
موش از جوندگان رایج است که در نزدیکی سکونتگاههای انسانی در سراسر خوزستان زندگی میکند.
🟦 موش صحرایی
(گویش دزفولی: گِرزَه Gerzah)
موش صحرایی درشت جثه تر از موش خانگی و در زمینهای باز و کشاورزی خوزستان زندگی میکند و بخشی از زنجیره غذایی منطقه است.
🟦 گراز
(گویش دزفولی: گُراز)
گراز جانوری همهچیزخوار و نیرومند است. در نیزارها، جنگلها و حاشیه رودخانههای خوزستان زیست میکند.
🟦 توله گراز
(گویش دزفولی: لُلَه گُراز Lollah-Goraz)
توله گراز در ماههای ابتدایی زندگی وابسته به مادر است و در همان زیستگاههای گراز در خوزستان دیده میشود.
🟦 خرگوش
(گویش دزفولی: خَرگوش)
خرگوش جانوری گیاهخوار و سریع است که در دشتها و زمینهای باز خوزستان زندگی میکند.
🟦 گورکن
(گویش دزفولی: گورکَن)
گورکن پستانداری شبفعال و حفار است. در مناطق کوهپایهای و دشتهای خوزستان زیست میکند.
🟦 کَل
(گویش دزفولی: پازَن Paazan)
کَل یا بز کوهی از گونههای وحشی بزسانان است که در مناطق کوهستانی شمال خوزستان زندگی میکند.
🟦 گوزن
(گویش دزفولی: گوزن)
گوزن زرد خوزستان جانوری گیاهخوار و نادر است که حضور آن در استان خوزستان بسیار محدود گزارش شده است.
🟦 غزال
(گویش دزفولی: غَزال)
غزال در دشتهای باز و مناطق حفاظتشده خوزستان زیست میکند و از نمادهای حیاتوحش منطقه است.
🟦 آهو
(گویش دزفولی: آهو)
آهو جانوری سریع و گیاهخوار است که در دشتها و مناطق نیمهبیابانی خوزستان زندگی میکند.
🟦 اسب
(گویش دزفولی: اَسب)
اسب حیوانی اهلی و نجیب است که در کشاورزی، حملونقل و ورزش در استان خوزستان کاربرد دارد.
🟦 کره اسب
(گویش دزفولی: کُره اَسب)
کره اسب در سنین ابتدایی رشد به مراقبت نیاز دارد و در کنار گلههای اسب خوزستان پرورش مییابد.
🟦 مادیان
(گویش دزفولی: مُودیون Modiun)
مادیان اسب ماده بالغ است که نقش اصلی در زادآوری و پرورش کره اسب دارد. در استان خوزستان، مادیانها در دامداریها، واحدهای پرورش اسب و میان عشایر نگهداری میشوند و در مناطق روستایی و مرتعی استان پراکنش دارند.
🟦 یابو
(گویش دزفولی: یُوبو Yoboo)
یابو حیوانی بارکش است که در روستاهای خوزستان برای کارهای سبک و سنگین استفاده میشود.
🟦 قاطر
(گویش دزفولی: قاطِر)
قاطر حاصل جفتگیری اسب و الاغ است و برای حمل بار در مناطق سختگذر خوزستان کاربرد دارد.
🟦 الاغ
(گویش دزفولی: الاغ نر = خَر Khar)
(گویش دزفولی: الاغ ماده = اُلاغ Olagh)
(گویش دزفولی: الاغ ماده جوان که جفتگیری نکرده = قُدول Ghodool)
الاغ حیوانی مقاوم و پرکار است که در روستاهای خوزستان نگهداری میشود.
🟦 کره الاغ
(گویش دزفولی: کُرخَر Kor-Khar)
کره الاغ در کنار مادر رشد میکند و در محیطهای روستایی خوزستان دیده میشود.
🟦 گاو
(گویش دزفولی: گُو Go)
(گویش دزفولی: گاو ماده = مُنگُو Mongo)
(گویش دزفولی: گاو نر جوان تازه بالغ = پِل Pel)
(گویش دزفولی: گاو یکساله = پارینَه Paarinah)
گاو از مهمترین دامهای اهلی است و در دامداریهای خوزستان برای تولید شیر و گوشت پرورش مییابد.
🟦 گوساله
(گویش دزفولی: گوسال Goosaal)
گوساله مرحله ابتدایی رشد گاو است و در دامداریهای استان خوزستان نگهداری میشود.
🟦 گاومیش
(گویش دزفولی: گامِیش Gaameysh)
گاومیش حیوانی سازگار با گرماست و در تالابها و مناطق آبدار خوزستان پرورش داده میشود.
🟦 وَرزا
(گویش دزفولی: وِرزُو Verzo)
ورزا گاو نر بالغ است که در دامداریهای سنتی خوزستان استفاده میشود.
🟦 شتر
(گویش دزفولی: شُتُر)
شتر حیوانی مقاوم به خشکی و گرماست و در مناطق بیابانی خوزستان پرورش داده میشود.
🟦 بچه شتر
(گویش دزفولی: بَچ شُتُر Bach-Shotor)
بچه شتر در سالهای ابتدایی زندگی به مراقبت نیاز دارد و همراه گلههای شتر خوزستان دیده میشود.
🟦 گوسفند
(گویش دزفولی: گوسبِند Goosbend)
گوسفند از دامهای اصلی خوزستان است و در مراتع و دامداریهای استان پرورش مییابد.
🟦 بره
(گویش دزفولی: بَرَه Barah)
بره نوزاد گوسفند است و در فصل زایش در دامداریهای خوزستان دیده میشود.
🟦 میش
(گویش دزفولی: مِیش Meysh)
میش گوسفند ماده بالغ است و نقش اصلی در تولیدمثل گله دارد.
🟦 قوچ
(گویش دزفولی: قوچ)
قوچ گوسفند نر بالغ است که برای اصلاح نژاد در گلههای خوزستان استفاده میشود.
🟦 گوسفند نر جوان
(گویش دزفولی: کُوَه Kovah)
کُوَه نام گوسفند نر جوان در گویش دزفولی است. این دام اهلی در روستاها و دامداریهای سنتی استان خوزستان نگهداری میشود و نقش مهمی در معیشت خانوارهای روستایی دارد.
🟦 بز
(گویش دزفولی: بُز)
(گویش دزفولی: بُز بزرگ گله = تَگَه Tagah یا بِیگ Beig یا تَیشتَر Taishtar)
بز حیوانی مقاوم و چابک است که در مناطق کوهپایهای و روستاهای خوزستان پرورش مییابد.
🟦 بزغاله
(گویش دزفولی: بُزیلَه Bozilah)
بزغاله نوزاد بز است و در دامداریهای سنتی خوزستان نگهداری میشود.
🟦 بز نجدی
(گویش دزفولی: بز نَجدی)
بز نجدی یکی از نژادهای شناختهشده بز در مناطق گرم و خشک است که به دلیل دستوپاهای بلند، بدن کشیده و موی کوتاه و کمپشت، سازگاری بالایی با اقلیمهای گرم دارد. این بز معمولاً جثهای متوسط تا درشت دارد و بهخوبی میتواند کمبود علوفه و گرمای شدید را تحمل کند.
در استان خوزستان، بز نجدی بیشتر در نواحی روستایی و نیمهبیابانی نگهداری میشود و بهدلیل مقاومت بالا، برای دامداران مناطق گرم بسیار ارزشمند است. این نژاد بیشتر برای تولید گوشت پرورش داده میشود و نیاز نگهداری نسبتاً پایینی دارد.
دیدگاهتان را بنویسید